พยากรณ์ฝนฟ้าจากมะม่วย

ฉบับที่ 2 เดือน กุมภาพันธ์ 2553 ป่าชุมชนดงเซป่าก่อ จังหวัดอุบลราชธานี
สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ กรมป่าไม้


แดนดินถิ่นอีสานของประเทศไทย เป็นภูมิภาคที่มีความหลากหลายอย่างยิ่งในด้านขนบธรรมเนียมประเพณี วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นและความเชื่อต่าง ๆ  การทำนายหรือพยากรณ์ดินฟ้าอากาศเป็นอีกอย่างหนึ่งที่มีการสืบทอดกันมาจากรุ่นสู่รุ่นตั้งแต่สมัยโบราณ เนื่องจากชาวบ้านส่วนใหญ่อาศัยธรรมชาติในการดำรงชีวิต จึงมีการสังเกตการเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติที่อยู่รอบ ๆ ตัวในแต่ละปี ซึ่งการสังเกตการติดผลของต้นมะม่วย เป็นอีกวิธีหนึ่งในการพยากรณ์ฝนของชาวบ้านในพื้นที่รอบป่าดงเซแห่งนี้

ต้นมะม่วย (Gnetum latifolium Blume var. Funiculare (Blume) Markgr. วงศ์ GNETACEAE) เป็นเมล็ดเปลือยในสกุลมะเมื่อย โดยทั่วไปเจริญเติบโตและแพร่กระจายพันธุ์ตามป่าเบญจพรรณ เป็นพืชที่มีอายุหลายปี มีการออกดอกและติดผลตั้งแต่โคนต้นถึงปลายยอด ช่วงเดือนเมษายน-มิถุนายนของทุกปี ซึ่งแต่ละปีมะม่วยมีการติดผลที่แตกต่างกัน ชาวบ้านในพื้นที่สามารถใช้ในการพยากรณ์ฝน ในช่วงระยะเวลารอบหนึ่งปีได้เช่นกัน

นายลุน  บริสุทธิ์ อายุ 63 ปี ชาวบ้านที่ใช้ชีวิตอยู่กับป่าและคอยสังเกตการเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติที่ได้รับการถ่ายทอดมาจากคุณปู่มาตั้งแต่อายุ 7 ขวบ ได้ให้ข้อมูลว่า ถ้าต้นมะม่วยติดผลจากโคนต้นถึงปลายยอด พยากรณ์ได้ว่าในรอบปีนี้มีฝนตกตลอดปี ถ้าต้นมะม่วยติดผลที่โคนต้นเท่านั้น พยากรณ์ได้ว่าปีนี้ฝนทิ้งช่วงตอนปลายปี คือ ตั้งแต่เดือนกันยายนถึงสิ้นปี ถ้าต้นมะม่วยติดผลที่โคนต้นและปลายยอด พยากรณ์ได้ว่าปีนี้ฝนทิ้งช่วงตอนกลางปี คือ ประมาณเดือนมิถุนายนถึงเดือนสิงหาคม ถ้าต้นมะม่วยติดผลที่ปลายยอด พยากรณ์ได้ว่าปีนี้มีฝนตอนปลายปี คือประมาณเดือนกันยายนถึงสิ้นปี และถ้าปีใดต้นมะม่วยไม่ติดผล พยากรณ์ได้ว่าปีนี้ฝนแล้งทั้งปี ในการสังเกตของทุกปีต้องดูจากต้นมะม่วยต้นเดียวกัน ซึ่งจากการสังเกตที่ผ่านมา มีความเชื่อถือได้ถึง 80 % ว่าเป็นจริง


จากการสำรวจพื้นที่ป่าชุมชนดงเซ ต.หนองเหล่า อ.เขื่องใน จ.อุบลราชธานี ช่วงเดือนเมษายน พ.ศ. 2553 ซึ่งเป็นป่าเบญจพรรณ ดิบแล้ง และป่าทาม พบว่า ต้นมะม่วยมีการติดผลช่วงปลายยอด ดังนั้นจึงพยากรณ์ได้ว่า ในปีนี้ (พ.ศ.2553) จะมีฝนตกตอนปลายปี คือ ประมาณเดือนกันยายนเป็นต้นไป

จากการพยากรณ์ดังกล่าว ทำให้ชาวบ้านในพื้นที่สามารถเตรียมพร้อมรับสถานการณ์ต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้นกับชุมชนได้ในอนาคต การสังเกตต้นมะม่วยนี้เป็นอีกหนึ่งแนวทางของการเรียนรู้จากธรรมชาติ ที่ได้รับการสืบทอดกันมาจากอดีตถึงปัจจุบันของชาวบ้าน ณ ชุมชน ท้องถิ่นภาคอีสานแห่งนี้

กลุ่มงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้
ชั้น 6 ตึกสุรัสวดี
61 ถนนพหลโยธิน แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทรศัพท์ : 0-25792814
อีเมล์ : [email protected]