ปอตาน สลิงแห่งพงไพร

ฉบับที่ 4 ประจำปีงบประมาณ 2557 พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าลำน้ำน่านฝั่งขวา จังหวัดอุตรดิตถ์

กลุ่มงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ กรมป่าไม้

เมื่ออยู่ในป่าหากเราต้องการเชือกเพื่อมาผูกสิ่งของคงไม่ใช่เรื่องยาก หลายคนคงนำเถาวัลย์ที่พันอยู่ตามต้นไม้ในป่ามาใช้แทนเชือก แต่อาจมีความแข็งแรงไม่ดีเท่าที่ควร ซึ่งที่จริงแล้วเรายังมีอีกทางเลือกหนึ่งที่น้อยคนนักจะรู้ คือการทำเชือกจากต้นไม้

ลุงหนำ (นายหนำ สว่างทิตย์) เล่าว่า คนสมัยก่อนมีวิธีทำเชือกที่มีความแข็งแรงและทำได้ง่ายๆ จากต้นไม้ ต้นไม้ที่ว่านี้คือ ต้นปอตาน หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า ปอขาว (Sterculia urena Roxb. var. thorelii (Pierre) Phengklai วงศ์ Sterculiaceae) ซึ่งมีวิธีการทำโดยเริ่มจากการสับเปลือกของลำต้นจนถึงชั้นสีขาว จากนั้นจึงลอกเปลือกสีน้ำตาลที่ค่อนข้างแข็งทิ้ง และจึงลอกเปลือกสีขาวด้านในให้เป็นแผ่นๆ โดยลุงหนำบอกเทคนิคว่าต้องลอกให้แผ่นสีขาวแนบกับลำต้นลงมาเรื่อยๆ เพื่อจะได้ลดแรงในการดึงลง ซึ่งเปลือกสีขาวนี้เองที่ใช้ทำเชือก เพราะมีความเหนียวมาก แต่ก่อนจะนำมาทำเชือก ต้องทำให้แห้ง ด้วยการพันกับต้นไม้แล้วบิดเพื่อรีดน้ำออก หรือตากให้แห้งก็ได้ จากนั้นจึงนำแผ่นที่แห้งแล้วมาบิดเป็นเกลียว หากมีความยาวไม่พอ เราก็ต่อด้วยแผ่นใหม่ โดยสอดเข้าไปในแผ่นเก่าแล้วจึงบิดเป็นเกลียวต่อไปโดยไม่ต้องผูก และเรายังสามารถทำให้เชือกมีความแข็งแรงมากขึ้นได้อีกโดยนำเชือกที่บิดเป็นเกลียวแล้วมาพันซ้ำและบิดอีกครั้งให้ได้ความหนาตามที่ต้องการ

1. สับเปลือกของลำต้นจนถึงชั้นสีขาว

2. ลอกเปลือกสีน้ำตาลที่ค่อนข้างแข็งทิ้ง

3. ลอกเปลือกสีขาวด้านในให้เป็นแผ่นๆ

4. พันกับต้นไม้แล้วบิดให้แห้ง

5. นำแผ่นที่แห้งมาบิดเป็นเกลียว

6. พันซ้ำให้หนาตามที่ต้องการ

7. ตัวอย่างเชือกที่ได้

จะเห็นได้ว่ามีหลายสิ่งหลายอย่างในป่าที่ใช้ประโยชน์ได้เพียงแต่เรายังไม่รู้ เราจึงควรฝึกตนเองให้เป็นคนช่างคิด ช่างสังเกต เพื่อจะได้นำสิ่งที่อยู่รอบๆ ตัวเรามาประยุกต์ใช้ และสิ่งหนึ่งที่เป็นแนวทางให้เรานำไปต่อยอดสร้างสิ่งใหม่ๆ ได้เป็นอย่างดีนั่นก็คือ ความรู้ของคนสมัยก่อนที่ได้ถ่ายทอด และพัฒนามารุ่นสู่รุ่น อย่างเช่น เปลือกต้นปอตานที่สามารถนำมาทำเชือกได้ หากเราไม่ได้ทำการศึกษาและจดบันทึกไว้ เมื่อวันเวลาผ่านไปสิ่งต่างๆ เหล่านี้ต้องจางหายไปอย่างแน่นอน

กลุ่มงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้
ชั้น 6 ตึกสุรัสวดี
61 ถนนพหลโยธิน แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทรศัพท์ : 0-25792814
อีเมล์ : [email protected]