จุดเริ่มต้นที่ป่าบ้านด่านโง

June 2nd, 2011

ฉบับที่ 2 เดือนมีนาคม 2554 ป่าบ้านด่านโง จังหวัดเพชรบุรี
สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ กรมป่าไม้

แนวทิวเขาทอดตัวยาวสลับซับซ้อนล้อมรอบตัดกับท้องฟ้าใสๆ เป็นความประทับใจแรกที่ได้มาเยือนตำบลห้วยแม่เพรียง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี จะมีสิ่งแปลกปลอมเป็นพืชไร่ต่างๆที่ปลูกเป็นแนวสวยงาม และสวนผลไม้ที่พบเห็นได้ทั่วไปแทรกอยู่บ้าง หากแต่ก็ยอมรับได้ เนื่องจากมีการกันพื้นที่การเกษตรออกจากพื้นที่ป่าอย่างชัดเจน ซึ่งนี่เป็นอีกหนึ่งจุดแข็งในการจัดการป่าไม้ของที่นี่เลยทีเดียว

เริ่มต้นเราทำความรู้จักกับชุมชนบ้านด่านโงในมุมของพี่นะ หรือคุณอนุสรณ์ อารีบำบัด ผู้มีถิ่นฐานบ้านเกิดอยู่ถึงจังหวัดยะลา อดีตเคยทำงานในสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย ทำงานด้านสิ่งแวดล้อมมาแล้วหลายพื้นที่ของประเทศ จนกระทั่งมามีครอบครัวที่นี่จึงลงหลักปักฐานมาจนถึงปัจจุบัน และจากจุดเริ่มต้นที่ได้พูดคุยกับพี่นะ ชักนำให้เราได้มีโอกาสพูดคุยกับคุณทศพล ภุมกา รองนายกองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยแม่เพรียง ซึ่งทั้งคู่อยู่ในกลุ่มนำของการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในชุมชน และยังควบตำแหน่งครูพิเศษสอนวิชา “ต้นกล้าในป่าใหญ่” ให้กับโรงเรียนบ้านด่านโงอีกตำแหน่ง นอกจากนี้คุณทศพลยังได้รับเชิญให้เป็นวิทยากรอยู่เสมอ ด้วยศักยภาพของสมาชิกในชุมชนและศักยภาพของพื้นที่ ความรู้และประสบการณ์ที่สั่งสมจึงมีอยู่เต็มเปี่ยม ไม่น่าแปลกที่หลังจากการพูดคุยกันเรียบร้อยจึงได้รู้สึกเหมือนว่า ได้เปิดหูเปิดตาและเพิ่มพูนความรู้สู่สมองก้อนน้อยๆได้มากโขทีเดียว

ป่าชุมชนบ้านด่านโง มีที่มาของชื่ออยู่หลายประการแต่ที่ค่อนข้างมีน้ำหนักเห็นจะมีอยู่สองประการด้วยกันคือ อย่างแรก “ด่านโง” เพี้ยนมาจากคำว่า “ด่านงู” คือเป็นทางที่งูเลื้อยผ่านจนกลายเป็นด่านนั่นเอง ซึ่งความเป็นจริงดูจะเป็นไปได้ยาก ที่ดูจะเป็นไปได้มากกว่าคือ ในพื้นที่นี้มีชุมชนชาวกะเหรี่ยงและกะหร่าง จะมีการใช้ตะกร้าแบกของไว้ที่หลังและใช้ผ้าคาดหัวซึ่งชาวกะเหรี่ยงเรียกว่า “โง” และจะแบกของเดินไปกลับเป็นประจำจนกลายเป็นทางด่าน จึงเป็นที่มาของชื่อหมู่บ้านด่านโงจนปัจจุบัน หมู่บ้านด่านโงตั้งอยู่ในตำบลห้วยแม่เพรียง ซึ่งเป็นหนึ่งในไม่กี่ตำบลที่ไม่มีชื่อตรงกับหมู่บ้านใดในตำบลเลย

ป่าชุมชนบ้านด่านโงมีการดูแลกันมาสามสิบปีแล้ว ปัจจุบันการจัดการค่อนข้างจะเป็นระบบ มีการกำหนดระเบียบการใช้ประโยชน์ป่าชุมชนที่ชัดเจน การเข้าใช้ประโยชน์จะต้องผ่านการพิจารณาโดยคณะกรรมการป่าชุมชน และด้วยความน่าสนใจของพื้นที่ จึงเคยมีการเข้ามาสำรวจและทำกิจกรรมเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมจากสถาบันต่างๆอยู่บ่อยครั้ง รวมถึงการเข้ามาสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพโดยสถาบันราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา เมื่อประมาณสองปีก่อน จากการทำงานร่วมกับกลุ่มวิจัยดังกล่าว หลายคนในชุมชนจึงค่อนข้างมีความเข้าใจและเห็นความสำคัญในเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพมากขึ้น

สิ่งที่ได้รับจากการสำรวจป่าครั้งก่อนร่วมกับมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ได้แก่ฐานความรู้ คือได้ทราบว่าในป่าชุมชนของพื้นที่มีอะไรอยู่บ้าง ทราบชนิดไม้แต่ละต้นและคุณค่า รวมถึงการใช้ประโยชน์ นี่ยังไม่รวมการอธิบายถึงความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศของคุณทศพลที่สามารถเล่าได้อย่างไหลลื่นลึกซึ้งจนบางคนที่ร่ำเรียนมาโดยตรงยังต้องทึ่ง ด้วยความรู้ความเข้าใจที่ถ่องแท้นี้เองได้ส่งผลให้ทัศนคติบางอย่างเปลี่ยนไป เช่น เมื่อก่อนถ้าพบเถาอุ้มลูกดูหนัง ส่วนใหญ่ก็จะตัดฟันทิ้งเพราะรู้สึกว่าเกะกะ แต่หลังจากสำรวจและศึกษาถึงคุณค่าทางสมุนไพรทุกวันนี้จึงเปลี่ยนเป็นการอนุรักษ์แทน รวมไปถึงเกิดการกระตุ้นจิตสำนึกในการอนุรักษ์ป่าของคนในท้องถิ่น เป็นที่มาของประโยคที่ว่า “ป่าของเราทำไมต้องให้คนอื่นมาคอยกระตุ้นให้ดูแลด้วย” สิ่งต่างๆเหล่านี้ส่งผลให้ปัจจุบัน ชุมชนมีแนวคิดที่ชัดเจนในการอนุรักษ์ป่าเพื่อคนรุ่นหลัง โดยมีโครงการในพระราชดำริเป็นจุดยึดเหนี่ยวของทุกคน

แม้สิ่งที่ชุมชนได้จะยังไม่เป็นรูปธรรมที่ชัดเจนมากนัก แต่นี่ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่สวยงาม เหมือนกล้าไม้ที่ได้รับการบ่มเพาะมาเป็นอย่างดี แต่อย่างไรก็ตามชุมชนยังคงมีคำถามที่ว่า เมื่อทำการสำรวจแล้วข้อมูลที่ได้จะเอาไปทำอะไรและชุมชนจะได้รับประโยชน์จากการทำงานวิจัยครั้งนี้อย่างไร จะมีสิ่งใดบ้างไหมหนอที่พอจะช่วยให้กล้าไม้ต้นนี้เติบโตแข็งแรงให้ดอกออกผลอย่างยั่งยืนต่อไป

การลงพื้นที่ปฏิบัติงานตามโครงการอนุรักษ์ฯ ปี 2554 กลุ่มจังหวัดภาคใต้ ครั้งที่ 5

June 1st, 2011

วันที่ 28 เมษายน – 18 พฤษภาคม 2554 คณะทำงานกลุ่มจังหวัดภาคใต้ สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ นำโดยนางสาววีรณา สมพีร์วงศ์ นางสาวสุทธิลักษณ์ โรจนานุกูล และคณะได้ไปปฏิบัติงาน ณ พื้นที่ป่าวังใหญ่แม่น้ำน้อย จังหวัดกาญจนบุรี ป่าบ้านด่านโง จังหวัดเพชรบุรี เกาะทะลุ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์  ป่าอ่าวอ้ายยอ จังหวัดนครศรีธรรมราช ป่าชายเลนชุมชนบ้านทุ่งตาเซะ จังหวัดตรัง และป่าเทือกเขาแม่นางขาว จังหวัดพังงา ร่วมกับอาสาสมัครชุมชนในแต่ละพื้นที่สำรวจความหลากหลายทางชีวภาพด้านพืช สัตว์ แมลง เห็ดรา และไลเคน และติดตามผลการดำเนินงานตามโครงการอนุรักษ์และพัฒนาด้านความหลากหลายทางชีวภาพ

.

พื้นที่ป่าวังใหญ่และป่าแม่น้ำน้อย จ.กาญจนบุรี

.

พื้นที่เกาะทะลุ จ.ประจวบคีรีขันธ์

.

พื้นที่่ป่าอ่าวอ้ายยอ จ.นครศรีธรรมราช

.

พื้นที่ป่าทุ่งตะเซะ จ.ตรัง

.

พื้นที่ป่าเทือกเขาแม่นางขาว จ.พังงา

.

ภาพกิจกรรม

การลงพื้นที่ปฏิบัติงานตามโครงการอนุรักษ์ฯ ปี 2554 กลุ่มจังหวัดภาคเหนือ ครั้งที่ 5

June 1st, 2011

คณะทำงานกลุ่มจังหวัดภาคเหนือ สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ นำโดย นายสุกันท์ พึ่งกุล ปฏิบัติงานสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพด้านพืช สัตว์ แมลง เห็ดรา ไลเคน และภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อติดตามผลการดำเนินงานตามโครงการอนุรักษ์และพัฒนาด้านความหลากหลายทางชีวภาพ ในพื้นที่ป่า 3 จังหวัด ได้แก่ ป่าประดังวังเจ้า จังหวัดตาก ป่าเขาเขียว จังหวัดสุโขทัย และป่าเขาขาด  จังหวัดเพชรบูรณ์ ระหว่างวันที่ 10-16 พฤษภาคม 2554

.

คณะทำงานกลุ่มจังหวัดภาคเหนือ สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้
และอาสาสมัครชาวบ้านบ้านภูหีบ ร่วมกันสำรวจพื้นที่ป่าเขาเขียว จังหวัดสุโขทัย

.

ติดตามการทำงานสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพด้านพืช สัตว์ แมลง เห็ดรา ไลเคน
และภูมิปัญญาท้องถิ่น ณ หมู่บ้านเขาขาด พื้นที่ป่าเขาขาด จังหวัดเพชรบูรณ์

.

การลงพื้นที่ปฎิบัติงานของโครงการอนุรักษ์ฯ ปี 2554 กลุ่มจังหวัดภาคตะวันออก และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ครั้งที่ 4

June 1st, 2011

วันที่ 25 เมษายน–3 พฤษภาคม 2554 คณะทำงานโครงการอนุรักษ์ฯ กลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือ สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ นำโดยนางสาววราพร โพธิสาร นางสาวนิรดา แป้นนางรอง และคณะทำงานลงพื้นที่สำรวจและติดตามการปฏิบัติงาน ณ พื้นที่ป่าดงเซ จังหวัดอุบลราชธานี ป่าภูผาซาน จังหวัดมุกดาหาร ป่าภูโหล่ย จังหวัดกาฬสินธุ์ และป่าบ้านบ่อทอง จังหวัดชัยภูมิ ร่วมกับอาสาสมัครชุมชน

.

การปฏิบัติงานในครั้งนี้เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครชุมชนในแต่ละพื้นที่ร่วมกันสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพด้านพืช สัตว์ แมลง เห็ดรา ไลเคน ภูมิปัญญาท้องถิ่น  และร่วมกันแก้ไขปัญหาอุปสรรค วางแผนการทำงานให้กับอาสาสมัครชุมชนในการสำรวจและเก็บข้อมูลในพื้นที่ได้อย่างถูกต้อง

.

เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครร่วมกันเก็บข้อมูลพื้นที่ปาดงเซ จ.อุบลราชธานี                                         การสำรวจเก็บข้อมูลสัตว์

.

เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครร่วมกันวางแผนก่อนสำรวจเก็บข้อมูล                                             การสำรวจเก็บข้อมูลกลุ่มไลเคน

.

เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครร่วมกันสำรวจเก็บข้อมูลพื้นที่ป่าภูโหล่ย จ.กาฬสินธุ์

.

เจ้าหน้าที่ อาสาสมัครและเยาวชนร่วมกันสำรวจเก็บข้อมูลกลุ่มไลเคน                                             การสำรวจเก็บข้อมูลกลุ่มสัตว์

.

การสำรวจเก็บข้อมูลกลุ่มพืช                                                   กิจกรรมการประชุมอภิปราย กระบวนการทำงาน

.

เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครร่วมกันสำรวจเก็บข้อมูลพื้นที่ป่าบ้านบ่อทอง จ.ชัยภูมิ

.

การสำรวจเก็บข้อมูลกลุ่มแมลง                                                                 การสำรวจเก็บข้อมูลกลุ่มพืช

.

การสำรวจเก็บข้อมูลกลุ่มไลเคน                                                          ต้นปรง พืชเด่นที่พบมากในป่าบ้านบ่อทอง

.

การประชุมวิชาการเนื่องในวันสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพ

May 31st, 2011

…..วันที่ 23-24 พฤษภาคม 2554 กรมป่าไม้โดยสำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ ได้เข้าร่วมจัดนิทรรศการในการประชุมวิชาการ เนื่องในวันสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพ ณ ห้องบอลรูม โรงแรมมารวย การ์เด้น กรุงเทพ จัดโดยสำนักความหลากหลายทางชีวภาพ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การจัดประชุมในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นการร่วมฉลองเนื่องในโอกาสวันสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพ และเพื่อเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับการดำเนินงานตามอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ

…..วันที่ 24 พฤษภาคม 2554 ดร.สุรางค์ เธียรหิรัญ ผู้อำนวยการสำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ ได้รับเชิญเป็นวิทยากร บรรยายหัวข้อเรื่อง งานวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพในป่าสงวนแห่งชาติ ณ ห้องบอลรูม ซี โรงแรมมารวย การ์เด้น กรุงเทพฯ

.