วิถีพอเพียงของคนท่าสีดาบนป่าภูคำบก : ถึงอย่างไรเราก็อยู่กันมาได้

September 13th, 2010

ในช่วงเวลาหนึ่งที่ได้คลุกคลีกับชาวบ้านท่าสีดา ตำบลท่าสีดา อำเภอหนองพอกจังหวัดร้อยเอ็ด พบว่าชาวบ้านได้ใช้ปัจจัยสี่จากป่าภูคำบก เป็นอาหารจำพวกพืชผักผลป่าไม้ ได้แก่ เครือหมาน้อย อีรอก ดอกกระเจียวหนอไม้ ผักหวาน ผักกูด ผักเม็ก ผักกระโดน สะเดา ผักติ้ว ยอดหวาย กระบก หมากหม้อ หมากยาง หว้า มะหวด สมอ มะขามป้อม ตะโก พืชหัวใต้ดินแทน อาหารประเภทแป้ง ได้แก่ กลอย มันเหิบ มันนอน มันนก มันน้ำ มันเทียน สมุนไพร เช่น สามสิบกีบ เป็นต้น เห็ด ได้แก่ เห็ดปลวก เห็ดผึ้ง เห็ดเผาะ เห็ดระโงก เห็ดไค เห็ดคอนขาว แมลงขำพวก กุดจี่ แมงแครง แมงตับเต่า จักจั่น ตั๊กแตน แมงกี่ชอน แมงมัน ผึ้ง เป็นต้น


การใช้ประโยชน์จากป่าในวิถีของคนท่าสีดา จะใช้อย่างรู้ค่า ดังกรณีของกลอย ชาวบ้านจะเก็บหัวขนาดใหญ่ปล่อยหัวเล็กๆ ไว้ขยายพันธุ์ เพื่อมีกินมีใช้อย่างยั่งยืน ทรัพยากรชีวภาพจากป่าภูคำบก เปรียบเหมือนภูมิคุ้มกันตนเองของชาวบ้าน ท่าสีดา จากกระแสบริเภคนิยมที่โถมเข้าใส่ ทำให้ชาวบ้านท่าสีดาอยู่อย่างมีความสุขใจ มีความสงบ เรียบง่าย มีน้ำใจต่ำเพื่อนบ้านและผู้มาเยือน ออกแรงช่วยเหลือกันในหมู่เพื่อนบ้าน เสียสละในงานส่วนรวม แม้วัฒนธรรมบริโภค


ท่านสามารถดาวน์โหลดเอกสารนี้ได้ตามลิงค์ด้านล่าง
.PDF :: ดาวน์โหลดเอกสาร

วิถีชุมชนคน น้ำ ป่า พึ่งพา อย่างยั่งยืน

September 13th, 2010

การสำรวจและจัดเก็บข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพป่าไม้ของพื้นที่ประจำจังหวัดศรีสะเกษ เป็นส่วนหนึ่งของโครงการสำรวจและจัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ กรมป่าไม้ ซึ่งได้ดำเนินการในปีงบประมาณ 2551 โดยมีพื้นที่นำร่อง 5 จังหวัด คือ ร้อยเอ็ด ศรีสะเกษ อุดรธานี สระบุรี และสมุทรปราการ มีวัตถุประสงค์เพื่อจัดทำฐานข้อมูลด้านทรัพยากรป่าไม้ เศรษฐกิจ สังคม ประเพณี วัฒนธรรมภูมิปัญญาท้องถิ่น การใช้ประโยชน์ และการพึ่งพิงทรัพยากรของชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการกำหนดแนวทาง และวางแผนในการจัดการทรัพยากรในพื้นที่


มีเรื่องราวมากมายจากป่าชุมชนดงภู ที่ไม่เพียงมีแค่ป่า มีแค่แม่น้ำมูลเท่านั้น หากแต่ป่าแห่งนี้มีคุณค่าต่อวิถีชีวิต สังคม ประเพณี วัฒนธรรม ของคนกับป่า ที่ได้พึ่งพาอาศัย ผูกพันกันมาหลายชั่วอายุคน คณะผู้วิจัยหวังว่าเรื่องราวเหล่านี้จะเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาพัฒนา และสนับสนุนศักยภาพขององค์กรชุมชนให้มีความสามารถและความเข้มแข็งในการบริหารจัดการป่าในท้องถิ่นของตนเองอย่างมีประสิทธิภาพฟื้นฟูสภาพป่า ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ แหล่งอาหาร สมุนไพร เพื่อใช้ประโยชน์ทรัพยากรทางชีวภาพอย่างยั่งยืน


ท่านสามารถดาวน์โหลดเอกสารนี้ได้ตามลิงค์ด้านล่าง
.PDF :: ดาวน์โหลดเอกสาร

ANCIENT FISH : ความสัมพันธ์ของโลกเหนือจริงกับการค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์

September 6th, 2010

ฉบับที่ 1 เดือนสิงหาคม 2553 ป่าภูน้ำจั้น จังหวัดกาฬสินธุ์
สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ กรมป่าไม้

คณะสำรวจพื้นที่ปฏิบัติงานปี 2554

ถ้าพูดถึงซากไดโนเสาร์ เรานึกถึงภูกุ้มข้าว อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ หรือภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ความรู้ด้านภูมิศาสตร์บรรพชีวินบอกว่า ตลอดแนวเทือกเขาภูพานจากเหนือลงใต้ ในแอ่งอารยธรรมโคราช พบหลักฐานบรรพชีวินหรือสัตว์ยุคโบราณจำนวนมาก ล่าสุดกรมทรัพยากรธรณี พบซากปลาโบราณและไม้กลายเป็นหินอายุราว 160 ล้านปี ที่ภูน้ำจั้น ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าภูโหล่ย เขตบ้านดงเหนือ ตำบลเหล่าใหญ่ อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ บริเวณที่พบเป็นอนุภาคของเทือกเขาภูพาน

การศึกษาด้านธรณีวิทยาเป็นวิธีทางวิทยาศาสตร์ แต่เมื่อฟังเรื่องราวความเป็นมาก่อนขุดค้น จะพบว่า เข็มทิศชี้บริเวณให้ขุดคือ วิธีการของโลกเหนือจริง การขุดค้นซากไดโนเสาที่ภูกุ้มข้าว สัมพันธ์กับพระสงฆ์ที่วัดสักกะวัน การขุดค้นซากปลาโบราณที่ภูน้ำจั้น ได้แผนที่จากพระครูจินดารัตนภรณ์ วัดป่าพุทธบุตร บ้านโพนสว่าง ตำบลกุดสิมคุ้มใหม่ อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์


ซากปลา  Lepidotes buddhabutrensis. และไม้กลายเป็นหิน


พระครูจินดารัตนภรณ์ เมื่อครั้งเป็นพระศักดา ธมมวโร ชาวบ้านเรียกว่า ครูบาช้าง เกิดที่บ้านโพนสว่าง เดินขึ้นภูเข้าป่าตามพ่อแม่ไปปลูกฝ้ายมาตั้งแต่เด็ก เมื่อบวชพระจึงมีอุปนิสัยชอบธุดงค์ไปนั่งสมาธิตามป่าเขา กระทั่งวันหนึ่งคิดอยากไปดูที่ดินบนภูน้ำจั้นที่ปู่เคยปลูกฝ้าย  เมื่อไปถึงที่ดินที่บรรพบุรุษเคยทำมาหากินจึงนั่งพักเข้าสมาธิ เกิดนิมิตว่า พระภูมิเจ้าที่พาครูบาช้างเข้าไปในหมู่บ้าน ชื่อบ้านป่าติ้ว ผู้คนรูปร่างหน้าตาเหมือนกัน บ้านเรือนสะอาด ความเป็นอยู่คล้ายเมืองลับแล ออกจากสมาธิแล้วจึงกลับวัด วันต่อมาได้ไปในที่เดิมอีกครั้ง คราวนี้ครูบาช้างสวดมนต์บทแผ่เมตตาหลวง บังเกิดธรรมชาตินิมิตว่ามีชาย 2 คนยกแผ่นหินที่ท่านนั่งลอยไปยังบริเวณแอ่งน้ำ ชี้ไปที่ปลา 2 ตัวพร้อมกับบอกว่า “ปลานี้เป็นของท่านมาเอาไป”  วันนั้นกลับมาวัดแล้วชวนชาวบ้านขึ้นไปบริเวณที่เกิดในนิมิต ขุดดินลงไปไม่ลึกก็พบซากปลาโบราณ จึงแจ้งไปที่พิพิธภัณฑ์ภูกุ้มข้าว ดร.วราวุธ สุธีธร นำเจ้าหน้าที่มาขุดค้น พบซากปลาโบราณให้ชื่อว่า เลปิโดเทส พุทธบุตเอนซิส Lepidotes buddhabutrensis. ขุดขึ้นมาแล้ว 300 ชิ้นไปเก็บไว้ที่ภูกุ้มข้าว ยังไม่ได้ขุดขึ้นมาอีก 100 ชิ้น บริเวณใกล้เคียงพบซากไม้กลายเป็นหินจำนวนมาก

พระครูจินดารัตนภรณ์ (ศักดา ธมมวโร)


ความสำเร็จของการพบซากปลาโบราณที่ภูน้ำจั้นปฏิเสธไม่ได้ว่าเริ่มจากวิธีการโลกเหนือจริงของพระครูจินดารัตนภรณ์ หนึ่งคือ ธรรมชาตินิมิตจากการนั่งสมาธิ สองบทสวดมนต์แผ่เมตตาหลวง และสามอุปนิสัยสำนึกรักหวงแหนในแผ่นดินถิ่นเกิดของบรรพชน อาจกล่าวได้ว่า ความเชื่อในโลกเหนือจริงกับการค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์มีความสัมพันธ์กัน ดังนั้นเราจึงไม่ควรดูแคลนความเชื่อโลกเหนือจริง ละทิ้งลืมของเก่าของคนโบราณ ดังโคลงของท่านอังคาร กัลยาณพงศ์ ที่ว่า


“โลกนี้ใช่สร้าง       ด้วยมณี เดียวเฮย            ก้อนอิฐหินทรายมี       ส่วนสร้าง”

โครงการค่ายเมล็ดพันธุ์แห่งอนาคต เนื่องในสัปดาห์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ ปี 2553 ณ ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษา ระหว่างวันที่ 17-24 สิงหาคม 2553

August 27th, 2010

สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ กรมป่าไม้ ได้รับเชิญเข้าร่วมกิจกรรมของโครงการค่ายเมล็ดพันธุ์แห่งอนาคต เนื่องในสัปดาห์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ ปี 2553 ในวันที่ 17-18 สิงหาคม 2553  ณ ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษา สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย จังหวัดกรุงเทพมหานคร และได้รับเชิญให้เป็นวิทยากรบรรยายในหัวข้อเรื่อง “ปฏิบัติการจำแนกพืชและการเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์” และฝึกปฏิบัติการทำแผนที่เมล็ดพันธุ์  โดยมีนายธานี พันแสง หัวหน้ากลุ่มงานส่งเสริมและจัดการความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ และทีมงาน เป็นวิทยากรและฝึกปฎิบัติฯ ในกิจกรรมดังกล่าวมีครูและนักเรียนจากโรงเรียนต่างๆเข้าร่วม 110 คน
กิจกรรมในครั้งนี้ทำให้นักเรียนและครูได้เรียนรู้ถึงความสำคัญ เห็นคุณค่าความหลากหลายของเมล็ดพันธุ์พืช ที่จะร่วมอนุรักษ์ต่อไปในอนาคต



นายธานี พันแสง หัวหน้ากลุ่มงานส่งเสริมและจัดการความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้
เป็นวิทยากรบรรยายในหัวข้อเรื่อง “ปฏิบัติการจำแนกพืช และการเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์”


การติดตามผลการปฏิบัติงานพื้นที่จังหวัด เชียงใหม่

August 27th, 2010

ดร.สุรางค์  เธียรหิรัญ ผู้อำนวยการสำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ และคณะได้ติดตามผลการปฏิบัติงานของโครงการอนุรักษ์และพัฒนาด้านความหลากหลายทางชีวภาพ ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ระหว่างวันที่ 2 – 5  กรกฎาคม  2553  ณ หน่วยป้องกันรักษาป่าที่ ชม.17 (วัดจันทร์) จังหวัดเชียงใหม่


การติดตามผลในครั้งนี้ นายชยพล เรือนคำ หัวหน้าโครงการ ได้รายงานความก้าวหน้าการดำเนินงานโครงการอนุรักษ์ฯของพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ตามกิจกรรมของปีงบประมาณ 2553 นอกจากนี้คณะทำงานพื้นที่ จังหวัดเชียงใหม่และคณะติดตามผล ได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ ปัญหาอุปสรรคในการทำงาน อีกทั้งร่วมแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปตามเป้าหมายที่กำหนดไว้